Op 9 september 2026 was ik te gast bij Villa VdB op NPO Radio 1.

Aanvallen van orka’s aan de Iberische kust blijken nieuwsgierige, speelse interacties

Spelen is geen luxe. Het is een primaire levensbehoefte.

Vandaag vertelde ik op de radio over de orka’s die al jaren voor de kust van Spanje en Portugal met boten in contact komen. Voor de schippers voelt dat als een aanval en het veroorzaakt grote schade. Met explosieven en geweren proberen ze de dieren weg te jagen. Op onderstaande foto zie je kogelgaatjes in de vin.

Onderwaterbeelden laten echter zien dat het geen agressieve gedragingen zijn maar nieuwsgierige, speelse interacties met de boot. Ze duwen zachtjes met hun snuit tegen de romp van de boot, brengen zelfs kadootjes (in de vorm van een halve tonijn) en laten hun buik zien. Dat is een kwetsbaar deel en daarmee is het absoluut geen vijandig gedrag. Gewoon spelen dus.

En het zijn niet alleen jonge orka’s die graag spelen (en kattenkwaad uithalen, zoals een onderzoeker het noemt). Ook honden, varkens en talloze andere dieren spelen. Ze spelen om te leren, hun lichaam te ontwikkelen, sociale relaties op te bouwen, grenzen te ontdekken en vooral: om plezier te hebben.

Bij honden herkennen we het vaak meteen. Een ‘play bow’ waarbij zij haar hoofd naar beneden beweegt, tussen haar voorpoten legt en haar achterste onhoog steekt, herkennen de meeste mensen wel. Het begin van een spel bij varkens is genuanceerder en lijkt op een hoofdknikje dat volgt op oogcontact. In een overvolle stal is spelen voor hun helaas al bijna niet mogelijk.

Maar zodra ik kalfjes in de kleine witte iglo’s zie voel ik het gemis extra diep. Naast totaal gebrek aan ruimte om te rennen en hun lichaampjes te ontwikkelen missen zij ook speelkameraadjes. Het ontwikkelen van hun sociale vaardigheden zal daarom altijd achterblijven. Ik vind het onacceptabel dat we deze jonge dieren dit aandoen.

Spelen is dus niet zomaar gedrag. Het is essentieel in het leven van een opgroeiend dier, en zelf daarna wordt er, als het mogelijk is, nog volop gespeeld.

En daarmee komen we bij een veel grotere vraag: hebben (werkende) dieren recht op spelen?

Op 25 augustus 2026 was ik te gast bij Villa VdB op NPO Radio 1.

Bij Villa VdB sprak ik over apen, honden en muizen.

Ik sprak bij Jurgen van den Berg op Radio 1 over onderzoek dat laat zien dat andere primaten ook huisdieren hebben. Meer dan 400 voorbeelden van apen, zowel in het wild als in gevangenschap, hebben een band met een andere diersoort die erg lijkt op de manier waarop wij met onze huisdieren omgaan.

Op 29 juli 2026 was ik te gast bij Villa VdB op NPO Radio 1.

De massale octopussenkwekerij die was gepland in Gran Canaria gaat niet door. En dat is goed nieuws voor deze solitaire, intelligente dieren!

Op 15 juni 2026 was ik te gast bij Villa VdB op NPO Radio 1.

Ze heette Happy. Ze stierf op 26 mei 2026, alleen, in een ruimte van amper een halve hectare in de Bronx, New York omringd door beton en de geur van een stad die haar nooit toebehoorde. Ze was 55 jaar oud. Ze had een naam die haar hele leven lang als een bittere grap klonk.

Rond 1971 werd een jong olifantje, een jaar oud, uit de Thaise jungle gekaapt. Weggerukt uit haar kudde, weg bij haar moeder, haar tantes, haar broertjes en zusjes. Eigenlijk te jong om alleen door het leven te gaan. Ze werd op een boot gezet naar Amerika. De jungle zou ze nooit meer zien. Ze bleef bijna 50 jaar opgesloten in de Bronx Zoo in New York.

Happy doorstond twintig jaar isolatie. Olifanten rouwen om hun doden, herinneren zich vrienden na tientallen jaren, zorgen voor gewonden ook als dat de groep in gevaar brengt. Ze zijn niet gemaakt om alleen te zijn.

Happy was de eerste olifant ter wereld die aantoonde dat ze zelfbewust was

Happy was een intens eenzaam wezen. In 2005 schilderden onderzoekers een witte X op haar voorhoofd en plaatsten haar voor een spiegel. Ze raakte met haar slurf haar eigen voorhoofd aan, niet het spiegelbeeld, maar zichzelf. Ze herkende zichzelf. Tot dan toe was dit alleen waargenomen bij mensen, mensapen en dolfijnen. Happy was de eerste olifant ter wereld die aantoonde dat ze zelfbewust was. Misschien was het juist haar eenzaamheid. Olifanten ruiken elkaar, horen elkaars roepen, voelen elkaars voetstappen door de grond. Als er een andere olifant in de buurt was, wist Happy het. Die X kon dus niet van een ander zijn.

In 2018 stapten dierrechtenactivisten naar de rechter met een habeas corpus. Dit is een rechtsmiddel dat wordt ingezet wanneer iemand onrechtmatig wordt vastgehouden. Hun argument: Happy is een zelfbewust, autonoom wezen. Haar opsluiting is onwettig.

In juni 2022 verloor Happy. Vijf rechters tegen twee. Maar het hof beantwoordde nooit de vraag óf haar opsluiting rechtmatig was, want daarvoor moest Happy eerst het recht hebben om die vraag te stellen. Dat recht had ze niet: als juridisch “ding”, als eigendom, mocht ze de deur niet eens openen. Een rechter schreef dat dit de verkeerde volgorde was: je moet eerst kijken of de opsluiting deugt, en dan pas welk rechtsmiddel van toepassing is. Hij behoorde tot de minderheid.

Zelfs de rechter die de zaak eerder had afgewezen, schreef dat ze het eens was dat Happy “meer is dan een juridisch ding of eigendom.” Maar eigendom bleef ze. En ze verdiende geld voor de Bronx Zoo.

Happy werd wereldberoemd vanwege wat ze kon: zichzelf herkennen. Maar het systeem dat haar gevangen hield, weigerde haar te herkennen — als individu, als sociaal wezen, als iemand die een andere toekomst verdiende. Ze stierf zoals ze geleefd had: opgesloten, alleen, in een stad die haar naam kende maar haar vrijheid nooit gunde.

Happy was never happy.

Lees meer over de zaak van the NonHuman Rights Project

Op 29 juni 2026 was ik te gast bij Villa VdB op NPO Radio 1.

De muskusrat wordt in Nederland zonder pardon bestreden, maar bij het bestrijden van de wasbeer, net zo goed een invasieve uitheemse soort, stuiten bestrijders op protest. Want ‘het was zo’n lief dier’. 
Ik besprak bij Villa VdB op radio 1 wat de gevolgen zijn van een charismatische bias bij dieren.

Op 4 mei 2026 was ik te gast bij Villa VdB op NPO Radio 1.

Steeds meer boeren zetten gps-halsbanden en sensoren in om hun koeien zonder fysieke afrastering te laten grazen. Handig en innovatief, maar er kleven serieuze nadelen aan deze technologie.

“Een boer kan straks vanuit zijn telefoon dat dier op allerlei manieren sturen. Dan lijkt het bijna een computerspelletje. Dat draagt niet bij aan het welzijn van het dier, en het draagt ook niet bij aan de ‘zintuigelijke kennis’ van die boer.

Als een boer een weiland oploopt, dan ruikt ie, dan ziet ie, dan voelt ie, dan hóórt ie of het goed gaat en of er iets is gebeurd. Dat is de zintuiglijke kennis die we gaan missen op het moment dat we die koeien veel meer aan de techniek gaan overlaten.”

Op 22 april 2026 was ik te gast bij Villa VdB op NPO Radio 1.

Vanmorgen sprak ik op radio 1 met Jurgen van den Berg over een bijzonder verhaal. Een Australische techondernemer ontwikkelde met behulp van AI een gepersonaliseerd kankervaccin voor zijn hond. De hond was door de dierenarts opgegeven, maar de tumor kromp en haar conditie verbeterde.

Indrukwekkend en ontroerend

Dat is indrukwekkend en ook ontroerend. Iemand die alles op alles zet om zijn dier te helpen.

Tegelijk laat dit verhaal iets fundamenteels zien. De gezondheid van een dier hangt af van de mens die voor hem zorgt. Van diens geld, kennis en netwerk. Als deze man dit niet had gekund, was het verhaal heel anders afgelopen. Het maakt dus uit wie je baasje is. Toegang tot zorg voor dieren is niet gelijk verdeeld. Niet de medische noodzaak bepaalt de behandeling, maar de mogelijkheden van de eigenaar.

Ondertussen wordt dierenzorg steeds duurder en zien we dat steeds meer praktijken in handen komen van commerciële partijen. De kosten van ene dierenartsconsult zijn de afgelopen zes jaar gestegen met 50% (!).

AI kan hierin een rol spelen. Het kan diagnoses versnellen, dierenartsen ondersteunen en zorg mogelijk verbeteren. Maar die vooruitgang heeft alleen waarde als die ook voor iedereen bereikbaar is. Anders vergroot technologie juist de verschillen.

Daarmee komen we bij een ongemakkelijke vraag. Willen we de gezondheid van dieren blijven zien als een individuele verantwoordelijkheid, of erkennen we dat dit ook een collectieve, maatschappelijke opgave is?

Voor mensen vinden we het antwoord vanzelfsprekend. Voor dieren nog niet. Misschien wordt het tijd om die vraag serieus te stellen.

Op 26 maart 2026 was ik te gast bij Villa VdB op NPO Radio 1.

In 2021 liet Zembla zien dat honden in opleiding tot politiehond worden geschopt, geslagen en met stroom worden getraind. Afgelopen week bleek dat dit geen incident uit het verleden is, maar nog steeds gebeurt. Omwonenden hebben het gefilmd en de politie geeft zelf aan dat ze ‘heel vaak’ meldingen krijgen van mishandeling tijdens de training. Tegelijkertijd zegt de politie dat handhaven lastig is. Ondertussen koopt ze haar honden nog altijd in via dezelfde clubs, aangesloten bij de KNPV. De kennis van mishandeling is er, de pijnlijke beelden zijn er ook, maar het systeem blijft gewoon draaien.

Wat het extra wrang maakt, is dat we deze discussie eigenlijk al lang hebben gevoerd. Vanaf de jaren zeventig tot negentig trainden we honden met dominantie, correctie en onderwerping. De mens was de roedelleider en dwong gedrag af met slipkettingen en intimidatie. Dat is in Nederland groot geworden via mensen als Martin Gaus, die daar later zelf van is teruggekomen. Sinds de jaren negentig weten we beter. We begrijpen hoe dieren leren en dat motivatie en samenwerking effectiever zijn dan dwang. Dat is nu de norm, bij huishonden en bij speurhonden. Alleen in de training van politiehonden is die ontwikkeling nauwelijks doorgedrongen.

Het probleem zit ook niet bij alle politiehonden.

Speurhonden worden zonder geweld getraind. Het wringt bij de honden die worden ingezet om verdachten aan te houden, te bijten en ingezet worden bij agressieve situaties. Van hen vragen we iets fundamenteel onnatuurlijks: ze moeten op een teken van de mens aanvallen, blijven doorbijten, ook als ze zelf worden geschopt of geslagen, en pas loslaten als de mens dat aangeeft. Dat is geen gedrag dat een dier uit zichzelf laat zien of zelf begrenst. Dat is gedrag dat je alleen onder strikte controle en blijkbaar met harde, vaak gewelddadige training kunt afdwingen.

En dan kom je bij de kern. Als dit werk alleen kan door honden zo onder druk te zetten, door angst of pijn, dan moeten we niet langer discussiëren over hoe dit beter kan. Dan moeten we de conclusie trekken dat honden niet geschikt zijn voor dit werk.

Voor het aanhouden van verdachten moeten we andere middelen gebruiken. En stoppen met het inzetten van dieren voor werk waarvoor ze alleen geschikt te maken zijn met agressie en overheersing.

Zolang de politie deze honden blijft afnemen, blijft dit systeem bestaan. 

Dus als we dit echt willen veranderen, moeten we niet alleen naar de trainers kijken, maar vooral naar de keuze om deze honden überhaupt in te zetten.

Op 25 februari 2026 was ik te gast bij Villa VdB op NPO Radio 1.

Ik ben net terug uit Thailand, waar de kip aller kippen – de Adam en Eva van zo’n vijftig miljard kippen op aarde – nog steeds in het wild leeft.

Ik wilde de bankivahoen, de oerkip, graag in haar natuurlijke omgeving zien, om te leren van haar gedrag. Niet uit romantiek, maar om beter te begrijpen wat welzijn voor kippen eigenlijk betekent, en hoe ver ons huidige systeem daarvan is afgedreven.

Wat belangrijk is om te beseffen, is dat kippen door de mens zijn gefokt op productiviteit en uiterlijk – op eieren, vlees en groei – maar niet op gedrag. Dat is heel anders dan bij honden. Een labrador gedraagt zich totaal anders dan een wolf; dat gedrag ís meegefokt.

Geen verschil

Bij kippen zie je dat verschil nauwelijks. Een productiekip wil zich in de kern nog steeds gedragen als een oerkip.

Als je het natuurlijke gedrag van een olifant wilt leren kennen, ga je ook niet naar Artis. Dan ga je naar de savanne. Je kijkt hoe olifanten daar leven: in welke groepen, hoeveel ze bewegen, waar ze naartoe trekken, hoe ze hun dagen doorbrengen.

Volgens mij doen we bij kippen precies het tegenovergestelde. We bestuderen kippen bijna uitsluitend in stallen, in systemen waarin ze hun gedrag nauwelijks kunnen laten zien, en proberen daaruit af te leiden wat ‘natuurlijk gedrag’ zou zijn. Terwijl je eigenlijk terug moet naar de basis. Naar de oerkip.

Scharrelen, observeren, rusten en communiceren

Dáár zie je hoe een kip zich gedraagt als ze daar de ruimte voor krijgt: ze leeft in het bos, met beschutting; in kleine, stabiele groepen; hanen en hennen vormen paartjes; ze krijgen één keer per jaar kuikens; en ze besteden het grootste deel van hun dag aan scharrelen, observeren, rusten en communiceren.

Uit de wetenschappelijke literatuur weten we bovendien dat oerkippen langdurige sociale relaties aangaan, hun eigen nestplaatsen kiezen, hun kuikens actief beschermen, veel tijd besteden aan schaduw zoeken, stofbaden en zonnebaden, en voortdurend met elkaar communiceren.

Ze hebben een veel rijker gedragsrepertoire dan kippen in de pluimveehouderij, en besteden aanzienlijk meer tijd aan voedsel zoeken en sociale interacties.

De botsing met onze houderij is daarmee duidelijk. Wij vragen nu iets totaal anders van kippen: duizenden tegelijk, continu produceren, weinig sociale stabiliteit, weinig beschutting, weinig mogelijkheid om te scharrelen.

Niet omdat de kip dat zo kan, maar omdat het systeem zo is ingericht. Het is tijd voor een systeemverandering. Een echte deze keer!

Ik sprak erover op radio 1

Op 29 januari 2026 was ik te gast bij Villa VdB op NPO Radio 1.

Wat adoptie van proefdieren zichtbaar maakt

Vandaag sprak ik op Radio 1 bij Villa VdB over een enquête van de Universiteit Utrecht waaruit blijkt dat mensen die een rat hebben geadopteerd die eerder als proefdier is gebruikt, daar opvallend positief over zijn. Adoptanten zijn vaak verrast door hoe nieuwsgierig, intelligent en sociaal deze dieren zijn. Eigenschappen die kennelijk pas echt zichtbaar worden zodra de rat niet langer onderdeel is van een onderzoekssetting.

Door adoptie krijgen deze ratten een tweede leven. Ze mogen met pensioen.

Bij grotere proefdieren bestaat herplaatsing al langer. Beagles worden bijvoorbeeld herplaatst via stichting SHHH, soms eerst bij medewerkers en later ook bij mensen van buiten de instelling. Af en toe gaan varkens naar een kinderboerderij. Het gaat daarbij echter om kleine aantallen, omdat bij veel proeven met grote dieren het doden van het dier onderdeel is van het onderzoek.

Er werd niet nagedacht over een leven na de proef

Bij ratten ligt dat anders. Er zijn juist veel ratten die na afloop van het onderzoek niet gedood hoeven te worden. Toch gebeurde dat tot voor kort vrijwel standaard. Niet omdat het noodzakelijk was, maar omdat het zo was ingericht. Er werd eenvoudigweg niet nagedacht over een leven na de proef.

Het gaat hier om ratten die geen zware medische ingrepen hebben ondergaan. In het officiële jargon heet dat ‘licht ongerief’. Deze dieren worden gebruikt in gedragsonderzoek, bijvoorbeeld in een open veld, een doolhof of bij een eenvoudige leertest. Onderzoekers observeren beweging, nieuwsgierigheid, leervermogen en sociale interactie. Er vinden geen operaties plaats en de dieren worden niet ziek gemaakt. Soms is er sprake van een injectie of bloedafname, maar geen pijnlijke of ingrijpende handelingen.

Nog steeds wordt het merendeel van de proefdieren gedood. Tegelijkertijd laat het adoptieprogramma dat enkele jaren geleden is opgezet door Monique Janssens van de Universiteit Utrecht, samen met Animal Rights, zien dat het ook anders kan. Inmiddels worden enkele honderden ratten per jaar herplaatst. Voor die dieren betekent dat daadwerkelijk een nieuw leven buiten het laboratorium.

Meer aandacht voor socialisatie

Dit programma heeft bovendien gevolgen vóórdat het onderzoek begint. Onderzoekers moeten vooraf nadenken over de vraag of een rat herplaatst kan worden en wat dat betekent voor de inrichting van de proef. Dat vraagt om meer aandacht voor socialisatie en om zorgvuldiger omgang met de dieren gedurende het onderzoek.

Daarnaast leren steeds meer mensen ratten kennen buiten het kader van het laboratorium. Niet als anoniem proefdier, maar als individu met een eigen karakter. Dat vergroot het begrip voor deze dieren en verandert ook het gesprek over dierproeven.

Wie zelf wil kijken welke ex-proefdieren beschikbaar zijn, kan terecht op ikzoekbaas.nl, de adoptiewebsite van de Dierenbescherming. Daarbij geldt wel dat er een zorgvuldige selectie plaatsvindt: niet iedereen is geschikt om deze dieren op te vangen.