Dit artikel werd op 24 januari 2026 gepubliceerd in NRC.

De Vakbond voor Dieren noemt zichzelf ‘de grootste ter wereld’, al zitten de leden niet in de zaal

De Vakbond voor Dieren beschouwt zichzelf als stem van de 90 miljoen kippen, 10 miljoen varkens en 3,7 miljoen runderen in Nederland. Zaterdag was het eerste congres. “Eerst lachen ze je uit, uiteindelijk nemen ze je serieus.”

Lees het hele artikel hier

Dit artikel werd op 24 januari 2026 gepubliceerd in Trouw.

De vakbond verschijnt steeds vaker aan overlegtafels en stond vorig jaar bij de Trouw Duurzame 100 bovenaan in de categorie landbouw. Zaterdag volgde een drukbezocht eerste vakbondscongres bij De Groene Afslag in Bussum. De directe achterban was verhinderd: die zat vast in de stal. En dus werd het een bondgenotenbijeenkomst, vol deskundige sprekers en panelgesprekken.

Uitgestoken hand

“Als vakbond willen we het gesprek aangaan”, benadrukte Judith van Ooijen. Zij is bestuurslid van de Vakbond voor Dieren, maar ook beleidsadviseur bij de menselijke vakbond AVV. De Vakbond kan juist een brug zijn tussen de landbouwsector en andere dierenrechtenorganisaties, denkt zij. “We wijzen boeren niet af: als vakbond heb je ook een relatie met werkgevers hoog te houden.”

Lees het hele artikel hier.

Dit artikel werd op 10 oktober 2025 gepubliceerd in Trouw.

Nummer 1

De Vakbond voor Dieren is uitgeroepen tot nummer 1 in de categorie ‘Voeding en Landbouw’ in de Duurzame 100 van Trouw 2025.

De Duurzame 100 eert jaarlijks inspirerende initiatieven die duurzaamheid écht in de praktijk brengen. Dit jaar beloonde de jury onze inzet voor het versterken van de stem van dieren in de landbouw. Wij zijn trots op deze mooie positie!

De nummer 1 van de volledige Duurzame 100 werd gisteren bekendgemaakt in Pakhuis de Zwijger: Meten = Weten, het burgercollectief dat zelf ging onderzoeken waar bestrijdingsmiddelen uit de sierteelt belanden.

Op 7 juni 2025 was ik te gast bij EditieNL op RTL4.

In dierentuinen betekent privacy dat dieren zich moeten kunnen onttrekken aan het oog van bezoekers én soortgenoten. Het constant bekeken worden kan leiden tot chronische stress.

Dieren die geen controle hebben over hun omgeving, kunnen depressief of gefrustreerd raken. Ook in sociale groepen is het belangrijk dat dieren soms afstand kunnen nemen. Wie met ruzie zit, wil zich kunnen afzonderen. Als die mogelijkheid er niet is, kan de groepsdynamiek verstoord raken, met gevolgen voor het welzijn van het individuele dier.

Ik sprak erover bij EditieNL.

Dit artikel werd op 26 december 2024 gepubliceerd in NRC.

Nieuwe woorden komen doorgaans tot stand door simpelweg woorden aan elkaar te plakken. Hun overlevingskans is groter als ze de tijdgeest karakteriseren. Ook afgelopen jaar was de oogst weer rijk, met woorden als sjoemelscooter en dialoogmoe.

Kippengeluksmeter

Dit is geen 1 aprilgrap: de Vakbond voor Dieren (bestaat echt) heeft onderzoek gedaan naar een instrument om het geluk onder kippen te meten, de Kippengeluksmeter. De meetmethode behelst een combinatie van microfoons, camera’s en een algoritme. “Dit baanbrekende onderzoek toont aan dat kippen niet alleen negatieve gevoelens zoals angst kunnen uiten, maar ook plezier en geluk ervaren, wat te herkennen is aan zachte, harmonieuze geluiden en specifieke comfort behaviours zoals verenpoetsen en stofbaden”, aldus het persbericht. Boeren, beleidsmakers en onderzoekers kunnen hiermee peilen wanneer kippen écht gelukkig zijn en de onderlinge band versterken, aldus de vakbond. Kop in het tijdschrift Pluimveeweb: “De Kippengeluksmeter, hoe verzin je het zonder lach?”

Lees het volledige artikel hier

Dit artikel werd eerder gepubliceerd in het lentenummer 2024 van Lekker Vega.

Als ik ‘ochtends het tuinhek openmaak, komen ze al aangerend. Precies zoals de tekenfilmkippen uit Chicken Run. Vleugels licht naar achter gebogen, snaveltje naar voren gericht, pootjes in een snelle draf. De gestroomlijnde vorm maakt het een vrolijk tafereel. Vlak voordat ze bij me zijn, gaan ze allemaal in de remmen zodat ze op veilige afstand, met vragende ogen naar me kunnen kijken: ‘Wat heeft ze voor lekkers bij zich?’ Ik hoor hun opwinding in het geluid dat ze maken. Het ontbijt komt eraan.

Bij mij in de tuin wonen zeven witte kippen. Leghennen die normaliter na 18 maanden noeste arbeid naar het slachthuis worden gebracht, krijgen via de organisatie Red een legkip een tweede kans. Ze mogen met pensioen.

Kippen die nog nooit buiten zijn geweest, laven zich voor het eerst in zonnestralen. Hoe heerlijk een stofbad is, hoeft niemand ze uit te leggen. Ze pikken wormpjes en insecten uit de grond en gebruiken daarvoor allemaal dezelfde techniek. Met de pootjes de bladeren wegschrapen, dan even geconcentreerd rondkijken en met de snavel heel gericht uit de aarde halen wat ze bekoort. Niemand hoeft ze dit te leren, ze weten al eeuwen hoe ze zich in een tuin of het bos moeten gedragen om te overleven. Dit zijn gelukkige kippen.

We herkennen een blije kip aan haar gekakel

‘We herkennen een blije kip aan haar gekakel’ stond onlangs in de krant. Mensen kunnen op basis van de geluiden die kippen maken herkennen of ze gelukkig zijn. Het werd gepresenteerd als een wetenschappelijke ontdekking, dit onderzoek dat uitwijst dat mensen, ook zonder opleiding of training vooraf, aan de geluiden van kippen kunnen horen of de dieren lekker in hun vel zitten.

Maar al in 1987 schreef onderzoeker Collias over het geluid van kippen, ‘voor het menselijke oor klinken de angstkreten van kippen geschrokken, luider en bezorgd, terwijl de geluiden van plezier aangenaam klinken en van lagere intensiteit zijn’. Dus de recente onderzoeksresultaten waren veertig jaar eerder al aangetoond. En zijn iedere dag in mijn tuin te horen.

Collias onderzocht de rode junglehoender, de voorouder van de gedomesticeerde kip. In een dierentuin legden opnameapparatuur en camerabeelden de belevenissen van een groep van 15 tot 20 hoenders vast. Alle grote gebeurtenissen in het leven van de hoenders kwamen voorbij. De geboorte van kuikens die direct weten wie hun moeder is en al in het ei met haar hebben gecommuniceerd. Hennen die elkaar vertellen waar wat lekkers te vinden is. Hanen die met een specifieke waarschuwingsroep de rest van de groep wijzen op gevaar.

Die roep maakt duidelijk of het gevaar van een roofvogel komt, of van bijvoorbeeld een vos. Bij gevaar uit de lucht moet je tenslotte anders handelen dan bij gevaar op de grond. En een kip die ondanks de waarschuwing toch door een havik wordt gegrepen, maakt een heel ander geluid dan als ze door een soortgenoot wordt gepikt. Angst en pijn zijn twee hele verschillende emoties en worden ook vocaal anders geuit. Dat had Darwin in 1872 al opgemerkt toen hij schreef dat dieren via geluiden hun emotionele staat uitdrukken.

Het contrast tussen het leven van de junglehoender en dat van de gangbare productiekip is enorm. Een vleeskuiken wordt slechts een paar weken oud, heeft haar of zijn moeder nooit ontmoet en heeft de puberteit nog niet eens bereikt voordat ze naar de slacht gaat. De legkip wordt wel ouder, maar ziet met uitzondering van de biologische hennen, nooit een haan. Stress en pijn door de overbevolking in de stal zijn daarentegen wel veel voorkomend. En ook in uiterlijk zijn de dieren in onze megastallen steeds verder van de junglehoender af komen te staan.

De gedomesticeerde kip is doorgefokt tot traaggroeiende vleeskuikens, hoogproductieve leghennen, dubbeldoelkippen, ouder- en grootouderdieren. Er zijn natuurlijk hobbykippen in allerlei soorten, kleuren en maten. Maar ondanks de uiterlijke veranderingen en de andere levensomstandigheden is het wezen van de productiekip nog hetzelfde als dat van haar voorouder, de junglehoender. De 24 geluiden die Collias heeft geregisseerd zijn bij alle kippen terug te horen.

In mijn tuin hoor ik voornamelijk rustige, aangename geluiden

In mijn tuin hoor ik voornamelijk rustige, aangename geluiden. Geen geschreeuw van dominante mannen, want die zijn afwezig. Geen uitingen van gevaar want roofvogels hebben mijn kippen nog niet ontdekt. Gewoon keuvelen, met elkaar, tijdens het scharrelen. Warme lage geluiden van tevredenheid. Collias noemt dit ‘dichtbij-communicatie’. En hij beschrijft hoe bij tevreden kippen deze geluiden na verloop van tijd veranderen in een vorm van zingen. Een licht melodische klank, die ik ook mijn kippen hoor maken.

Huidige onderzoek naar de geluiden van kippen in de veehouderij richten zich juist op uitingen van pijn, stress en angst. Deze geluiden zijn luid, van hoge toon en in een stal met tienduizenden dieren redelijk eenvoudig te onderscheiden. Een goede boer of dierenarts hoort het direct als er iets mis is in de stal. Pijn en stress bij kippen beïnvloeden de gezondheid en de productie van dieren. De industrie heeft er dus een commercieel belang bij om dit te reduceren.

De aanwezigheid van geluk en plezier, in beleidstermen positief welzijn, is veel minder interessant voor deze onderzoekers. Het is namelijk helemaal niet aangetoond, noch in de verwachting dat gelukkige dieren meer produceren. Een vleeskuiken zit al over de top van haar fysieke mogelijkheden en een leghen produceert meer eieren dan haar natuurlijke staat zou toelaten. Geluksgevoelens kunnen deze productie niet nog meer laten stijgen. Maar als we dierenwelzijn echt serieus willen nemen, moeten we dan niet juist naar geluk en plezier kijken?

Maken leghennen en vleeskuiken ooit nog wel eens geluiden van plezier? Zijn ze nog weleens tevreden en laten ze dat door ‘dichtbij communicatie’ aan een stalgenootje weten? De herrie van de angstige kippen, de geluiden van pijn en stress en de achtergrondruis van installaties zorgen ervoor dat we zonder technische hulp deze zachte, tevreden geluiden niet eens meer kunnen horen. Dat brengt mij bij de vraag: zijn er eigenlijk wel gelukkige kippen in de veehouderij?

Op 18 april 2023 was ik te gast bij Koffietijd.

In een interview in het programma Koffietijd werd mij gevraagd naar mijn motivatie voor het schrijven van mijn boek ‘Hoeveel vakantiedagen heeft een varken?’. “Rechtvaardigheid”, was mijn antwoord. Het is gewoon oneerlijk dat wij dieren zo verschillend behandelen.

Als alle werkende dieren gelijke rechten hebben dan ontstaat er vanzelf een gelijk speelveld waaraan alle houders van dieren moeten voldoen. Het is dan niet meer toegestaan de kostprijs te minimaliseren door werkende dieren zo veel mogelijk uit te buiten. Iedere consument die een product van een dier koopt weet dat dit dier overal dezelfde rechten heeft gehad. Dat er eisen zijn gesteld aan veiligheid van de werkomgeving, de gezondheid van het dier en sociale omstandigheden.

Met de invoering van arbeidsrechten is het niet aan de boer om te bepalen of haar varkens hun staart mogen houden. Het is niet aan de supermarkt of zij eieren verkoopt van legkippen die nooit daglicht hebben gezien. Of melk van koeien waarvan de poten en de rug de gigantische uiers eigenlijk niet meer kunnen dragen. Het is niet de consument die, vaak volkomen onwetend, bepaalt hoe er met dieren in de veehouderij wordt omgegaan. Concurrentie op arbeidsvoorwaarden binnen een sector is dan niet meer mogelijk. De werkende dieren hebben dan allemaal dezelfde rechten en dezelfde minimale arbeidsvoorwaarden.