De vrouwenorganisatie van de Verenigde Naties (UN Women) waarschuwde deze zomer al voor AI systemen die ‘oude genderstereotypen reproduceren, online misbruik versterken en vrouwen buitensluiten van de beslissingen die de digitale toekomst bepalen’. Vrouwen worden in tekst en beeld nog altijd voornamelijk geassocieerd met thuis, familie en zorgen voor de kinderen. Mannen daarentegen worden gekoppeld aan bedrijven, carrière en succes.

AI wordt ontwikkeld door een kleine, weinig diverse groep mensen en die blijken niet altijd feitelijk of objectief. Ik was dan ook niet verbaasd dat het bij de veehouderij niet anders is. Ook daar krijg je zelden de meest voorkomende beelden te zien als je vraagt om afbeeldingen van koeien of varkens. De romantische kijk op de boerderij, zoals ook in onze kinderboekjes nog regelmatig voorbij komt, is hardnekkig. Terwijl 99% van onze varkens zonder staart leeft en in een stal zonder daglicht of buitenlucht op een roostervloer haar leven slijt, toont AI een gezellig roze varkentje met krulstaart in de modder.

Recent internationaal onderzoek laat zien dat dit niet alleen wordt veroorzaakt door de vooroordelen van AI. Het is nog veel erger. 

ChatGPT is geprogrammeerd om de opdrachten aan het systeem, de prompts, actief te herschrijven. In de technische documentatie van DALL-E 3 (het beeldmodel achter ChatGPT) vond de onderzoeker een intern taalmodel dat de prompts van de gebruiker herschrijft en verrijkt voordat het beeld wordt gemaakt. Gebruikers krijgen daar geen melding van.

Bij een simpele opdracht als ‘een melkveebedrijf in de VS’, toonde elk onderzocht systeem een idyllisch beeld van een boerderij met een grazende koe in een groene, schone omgeving. In werkelijkheid staat in Amerika minder dan 3% van de melkkoeien in de wei. Omdat OpenAI, de eigenaar van ChatGPT, zijn systeemprompt niet openbaar maakt, kunnen de onderzoekers alleen vermoeden dat ontwikkelaars aantrekkelijke beelden voor laten gaan boven accurate. Zelfs als de opdracht verfijnd wordt en AI de vraag krijgt om een realistisch beeld te geven van de melkvee- of varkenshouderij, blijven de dieren in het gegenereerde plaatje buiten lopen. De auteurs van het onderzoek spreken, naar analogie van de ‘male gaze’, van een ‘coded gaze’: de wereldbeelden en blinde vlekken die ontwerpers in systemen inbouwen.

Hier moest ik aan denken toen ik een oproep van de Producenten Organisatie Varkenshouderij (POV) voorbij zag komen. Hun meldpunt ‘foute feiten’ zucht: ‘Word jij ook weleens moe van onjuist reclame- en lesmateriaal over de agrarische sector? Zie je halve waarheden of zelfs leugens voorbijkomen? Meld het bij ons en help mee aan een eerlijker beeld.’

Wat is dan dat eerlijke beeld, vraag ik me af. AI geeft het me het in ieder geval niet. Maar dat zal de POV wel niet bedoelen.

Op 29 september 2026 was ik samen met Lindertje Mans te gast bij Nieuwsweekend op NPO Radio 1.

Zaterdag 29 september was ik samen met Lindertje Mans te gast bij Nieuwsweekend op radio 1. We spraken over de voorstelling van Lindertje, Chicks in Dialogue. Daarin geeft zij kippen een stem. Letterlijk. Beiden vinden we het belangrijk om de meest voorkomende vogelsoort op aarde te eren. Door haar taal te leren geven we haar een stem. Een kippengeluksmeter kan haar inspraak geven en objectief laten weten of een kip gelukkig is.

Wij geven ook gezamenlijk een keynote: Van Kippenhok tot Kantoortuin. Voor bedrijven, congressen en personeelsuitjes. Verrassend, innovatief, leerzaam en leuk!

Van Kippenhok tot Kantoortuin

Kippen, koeien en collega’s: de overeenkomsten zijn talrijk. Wat kunnen we leren van dieren over communicatie, samenwerking en empathie?

Op 9 september 2026 was ik te gast bij Villa VdB op NPO Radio 1.

Aanvallen van orka’s aan de Iberische kust blijken nieuwsgierige, speelse interacties

Spelen is geen luxe. Het is een primaire levensbehoefte.

Vandaag vertelde ik op de radio over de orka’s die al jaren voor de kust van Spanje en Portugal met boten in contact komen. Voor de schippers voelt dat als een aanval en het veroorzaakt grote schade. Met explosieven en geweren proberen ze de dieren weg te jagen. Op onderstaande foto zie je kogelgaatjes in de vin.

Onderwaterbeelden laten echter zien dat het geen agressieve gedragingen zijn maar nieuwsgierige, speelse interacties met de boot. Ze duwen zachtjes met hun snuit tegen de romp van de boot, brengen zelfs kadootjes (in de vorm van een halve tonijn) en laten hun buik zien. Dat is een kwetsbaar deel en daarmee is het absoluut geen vijandig gedrag. Gewoon spelen dus.

En het zijn niet alleen jonge orka’s die graag spelen (en kattenkwaad uithalen, zoals een onderzoeker het noemt). Ook honden, varkens en talloze andere dieren spelen. Ze spelen om te leren, hun lichaam te ontwikkelen, sociale relaties op te bouwen, grenzen te ontdekken en vooral: om plezier te hebben.

Bij honden herkennen we het vaak meteen. Een ‘play bow’ waarbij zij haar hoofd naar beneden beweegt, tussen haar voorpoten legt en haar achterste onhoog steekt, herkennen de meeste mensen wel. Het begin van een spel bij varkens is genuanceerder en lijkt op een hoofdknikje dat volgt op oogcontact. In een overvolle stal is spelen voor hun helaas al bijna niet mogelijk.

Maar zodra ik kalfjes in de kleine witte iglo’s zie voel ik het gemis extra diep. Naast totaal gebrek aan ruimte om te rennen en hun lichaampjes te ontwikkelen missen zij ook speelkameraadjes. Het ontwikkelen van hun sociale vaardigheden zal daarom altijd achterblijven. Ik vind het onacceptabel dat we deze jonge dieren dit aandoen.

Spelen is dus niet zomaar gedrag. Het is essentieel in het leven van een opgroeiend dier, en zelf daarna wordt er, als het mogelijk is, nog volop gespeeld.

En daarmee komen we bij een veel grotere vraag: hebben (werkende) dieren recht op spelen?

Op 25 augustus 2026 was ik te gast bij Villa VdB op NPO Radio 1.

Bij Villa VdB sprak ik over apen, honden en muizen.

Ik sprak bij Jurgen van den Berg op Radio 1 over onderzoek dat laat zien dat andere primaten ook huisdieren hebben. Meer dan 400 voorbeelden van apen, zowel in het wild als in gevangenschap, hebben een band met een andere diersoort die erg lijkt op de manier waarop wij met onze huisdieren omgaan.

Samen met lokale boeren werken we aan de overstap naar vrije uitloop (cage free). Dierenwelzijn staat hierbij voorop, maar het levert meer op: door betere voorlichting dringen we overmatig antibioticagebruik terug. Bovendien leggen de kippen meer eieren dankzij betere voeding en meer leefruimte. En via afspraken met lokale hotels krijgen deze boeren een eerlijke prijs voor hun diervriendelijke eieren.

Directe impact op de grond

Onze collega Dennis werkt fulltime in Tanzania aan dit project. Hij helpt boeren bij de transformatie en overtuigt hotels om cage free in te kopen. Onlangs gaf ik met pluimveedierenarts Vera Bavinck een workshop aan enthousiaste deelnemers over ziektepreventie, voeding en welzijn. Met succes: de eerste twee boeren hebben officieel het predicaat ‘cage free approved’ ontvangen en tonen met hun eierstempel aan dat hun kippen een beter leven hebben!

Op 29 juli 2026 was ik te gast bij Villa VdB op NPO Radio 1.

De massale octopussenkwekerij die was gepland in Gran Canaria gaat niet door. En dat is goed nieuws voor deze solitaire, intelligente dieren!

Dit artikel werd op 28 juli 2026 gepubliceerd op Joop.nl.

Sinds gisteren hoor ik bij de tientallen miljoenen mensen die The Odyssey van regisseur Nolan hebben gezien.

Een fenomenale film waar kosten noch moeite zijn gespaard voor een buitengewone bioscoopervaring. Ook de ophef over een historische misser ging niet aan mij voorbij. De helm van de held is van metaal, terwijl Homerus hem beschrijft als leer, beslagen met wildzwijnentanden. Een relletje was geboren.

Maar ik zag in al het spektakel nog een andere omissie, eentje die iedereen lijkt te missen. Een fout die niet iets zegt over interpretatie van het verleden, maar alles over de blinde vlek in onze huidige tijdsgeest. In een beroemde scène verandert tovenares Circe de mannen van Odysseus in varkens. Maar ze werden niet getransformeerd in de harige, ranke varkens met een staart, zoals ze in de eeuwen voor Christus leefden. Nee, de varkens van Circe waren grote roze, gladde varkens met een stompje waar hun staart hoort te zitten. Circe verandert de soldaten niet in de klassieke zwijnen maar in een stalversie van het huidige productievarken.

Dat stompje is geen historisch gegeven, maar het gevolg van routinematig couperen.

Varkens brengen hun hele leven in kale donkere hokken door en gaan door gebrek aan afleiding aan elkaars staart bijten. Met verwondingen, ontstekingen en soms zelfs de dood tot gevolg. Vlak na de geboorte wordt daarom de staart er, onverdoofd, af gebrand. Deze ingreep is al dertig jaar verboden maar wordt nog steeds bij 99% van de biggen toegepast. Afgelopen week stond Varkens in Nood bij de rechter om handhaving van dit verbod opnieuw af te dwingen.

Voor het varken van Homerus zou dit niet nodig zijn geweest. Dit dier was donker, borstelig, beweeglijk, en uiteraard, met een lange staart. Dat zien we ook in de kunstgeschiedenis. Op schilderijen van de negentiende-eeuwse kunstenaar Briton Rivière, of in het werk van zeventiende-eeuwse schilders als Jan van Bijlert en Salomon de Bray worden de varkens van Circe steevast afgebeeld als kleine, harige, zwijnachtige varkens met een staart. Op geen enkele manier lijken deze dieren op de doorgefokte exemplaren die onze stallen op dit moment zo massaal bevolken.

Het probleem met de weergave van de varkens in The Odyssey is, in tegenstelling tot die van de helm, niet een historische vergissing. Het is juist de waarneming van het heden die deze fout veroorzaakt. Voor deze scène gebruikte Nolan geen computerbeelden. Deze varkens zijn animatronics, nagemaakte dieren. Iemand heeft bij het modelleren van varkens dus simpelweg aangenomen dat een varken, zelfs een mythologisch varken, geen staart heeft.

De meeste mensen weten niet beter. Maar ik vind dat een gerenommeerde filmmaker als Nolan wel beter had moeten weten. Met een budget van 250 miljoen heeft hij zeewaardige schepen naar antiek model laten nabouwen, filmde hij 91 dagen in zes landen en liet hij het Trojaanse paard door 250 mensen over het strand slepen. Vragen over de gebruikte wapenuitrusting beantwoordde Nolan met een nauwgezette en gedetailleerde uitleg over zwart geoxideerde Myceense dolken en zwavelpatinering. ‘Je wilt tenslotte niet dat mensen denken dat je het lichtzinnig hebt aangepakt’, zei hij in een interview met het Amerikaanse tijdschrift Time.

Waarom heeft hij dan geen aandacht gehad voor een staart?

Nolan had door een varken met staart te tonen aan miljoenen mensen kunnen laten zien hoe dit bijzondere dier er werkelijk uitziet. Hij heeft deze kans gemist. Met zijn keuze, bewust of onbewust, heeft hij een verminkt bio-trievarken genormaliseerd. En, wat nog erger is, hij heeft het dier zelfs verankerd in het verleden. In een tijd waar industrialisatie van dieren volkomen onbekend was en waar staartbijten geen probleem was omdat varkens daar nog op een natuurlijke wijze leefden.

Homerus schrijft na de betovering van Circe: Zij hadden nu de koppen van varkens, hun geknor en beharing, en ook hun uiterlijk, maar hun verstand bleef intact zoals het voorheen was. Zo zaten zij jammerend opgesloten.

Verminkte varkens hoeven geen getransformeerde mensen te zijn om te jammeren.

Terwijl ik onderzoek doe voor mijn nieuwe boek over geluk, en me afvraag of dieren in de veehouderij geluk kunnen ervaren, ontvouwt zich iets bijzonders: een natuurdocumentaire waarin koeien, kippen en varkens niet worden getoond als producten, maar als individuen. Met een eigen wil, een eigen karakter en een eigen verlangen naar een goed leven.

De film heet Geluksvogels

De film heet Geluksvogels, en hij doet iets wat ik al jaren probeer: het gesprek verschuiven. Weg van de vraag hoeveel dieren lijden, naar de vraag of, en hoe, dieren een goed leven kunnen hebben. Want zodra je geluk bij dieren zichtbaar maakt, verandert ook onherroepelijk de manier waarop je naar hun leven kijkt.

Een film in wording van Aldine Reinink, camera Sjors Swierstra, muziek Jur de Vries. Ik ben ontzettend trots dat de Vakbond voor Dieren, samen met Stichting Symbio en Stichting DOEN, dit mede mogelijk maakt.

Verwachte première: voorjaar 2027. Ik kan niet wachten om deze film met jullie te delen.

Bekijk hier de trailer:

Het debat over de toekomst van de landbouw gaat vooral over stikstof, mest, innovatie en het perspectief van de boer. Zelden over het dier. 

Terwijl onze kennis over dieren in de veehouderij de afgelopen decennia enorm is gegroeid. Koeien, varkens en kippen hebben bewustzijn. Ze onderhouden vriendschappen, herkennen oneerlijke behandeling en helpen elkaar, zelfs als dat niet in hun eigen belang is. Al die kennis lijkt onderweg naar Den Haag van de tractor gevallen te zijn.

De wet erkent dat dieren een waarde hebben die losstaat van hun nut voor de mens. De regering stelde bij de behandeling van de Wet dieren dat dit een appèl doet op de overheid om het dierenbelang te wegen. Een zorgvuldige belangenafweging, een kernwaarde van goed bestuur, is dus niet compleet zonder dat het dierenbelang expliciet wordt meegewogen.

Bij andere grote maatschappelijke vraagstukken stelden we die morele vraag wél eerst. Bij de invoering van gelijk loon voor mannen en vrouwen, ruim vijftig jaar geleden, waarschuwden politieke partijen voor de gevolgen voor onze concurrentiepositie. Bij de invoering van het minimumloon gebeurde hetzelfde. In beide gevallen besloot de politiek het economische belang niet voorop te stellen. Eerst werd de morele grens getrokken, daarna werden de economische gevolgen geaccepteerd.

Bij dieren in de veehouderij gebeurt het omgekeerde. 

Een kitten of puppy scheiden van haar moeder vinden we pas na zeven weken acceptabel. Bij een kalf mag de boer dat bepalen, en dat gebeurt meestal direct na de geboorte. De gevolgen zijn wetenschappelijk vastgesteld: een verhoogde hartslag, de aanmaak van stresshormonen, en een koe die dagenlang luid naar haar kalf blijft roepen. Reageert het kalf daarop, dan maakt dat het juist onrustiger: meer pogingen om te ontsnappen, minder en onregelmatiger drinken, een hogere lichaamstemperatuur.

Dat we kalfjes dit iedere dag aandoen is geen bewust politiek besluit. Het is een praktijk die is meegegroeid met een steeds efficiëntere sector, en inmiddels zo vanzelfsprekend is geworden dat ze nauwelijks nog ter discussie staat. Het leed van kalf en moeder is in al die tijd nooit moreel geëvalueerd.

De wet verplicht de politiek de belangen van dieren af te wegen. In de praktijk gebeurt het tegenovergestelde: eerst wordt bepaald wat economisch haalbaar is, en pas binnen dat kader worden de kruimels onder de dieren verdeeld.

Voordat we bepalen welke kant de landbouw op moet, zouden we eerst moeten bepalen wat we het dier in de stal verschuldigd zijn.

Uiteindelijk komt het neer op één vraag: wat vinden we nog moreel verantwoord om hen aan te doen?

Op 15 juni 2026 was ik te gast bij Villa VdB op NPO Radio 1.

Ze heette Happy. Ze stierf op 26 mei 2026, alleen, in een ruimte van amper een halve hectare in de Bronx, New York omringd door beton en de geur van een stad die haar nooit toebehoorde. Ze was 55 jaar oud. Ze had een naam die haar hele leven lang als een bittere grap klonk.

Rond 1971 werd een jong olifantje, een jaar oud, uit de Thaise jungle gekaapt. Weggerukt uit haar kudde, weg bij haar moeder, haar tantes, haar broertjes en zusjes. Eigenlijk te jong om alleen door het leven te gaan. Ze werd op een boot gezet naar Amerika. De jungle zou ze nooit meer zien. Ze bleef bijna 50 jaar opgesloten in de Bronx Zoo in New York.

Happy doorstond twintig jaar isolatie. Olifanten rouwen om hun doden, herinneren zich vrienden na tientallen jaren, zorgen voor gewonden ook als dat de groep in gevaar brengt. Ze zijn niet gemaakt om alleen te zijn.

Happy was de eerste olifant ter wereld die aantoonde dat ze zelfbewust was

Happy was een intens eenzaam wezen. In 2005 schilderden onderzoekers een witte X op haar voorhoofd en plaatsten haar voor een spiegel. Ze raakte met haar slurf haar eigen voorhoofd aan, niet het spiegelbeeld, maar zichzelf. Ze herkende zichzelf. Tot dan toe was dit alleen waargenomen bij mensen, mensapen en dolfijnen. Happy was de eerste olifant ter wereld die aantoonde dat ze zelfbewust was. Misschien was het juist haar eenzaamheid. Olifanten ruiken elkaar, horen elkaars roepen, voelen elkaars voetstappen door de grond. Als er een andere olifant in de buurt was, wist Happy het. Die X kon dus niet van een ander zijn.

In 2018 stapten dierrechtenactivisten naar de rechter met een habeas corpus. Dit is een rechtsmiddel dat wordt ingezet wanneer iemand onrechtmatig wordt vastgehouden. Hun argument: Happy is een zelfbewust, autonoom wezen. Haar opsluiting is onwettig.

In juni 2022 verloor Happy. Vijf rechters tegen twee. Maar het hof beantwoordde nooit de vraag óf haar opsluiting rechtmatig was, want daarvoor moest Happy eerst het recht hebben om die vraag te stellen. Dat recht had ze niet: als juridisch “ding”, als eigendom, mocht ze de deur niet eens openen. Een rechter schreef dat dit de verkeerde volgorde was: je moet eerst kijken of de opsluiting deugt, en dan pas welk rechtsmiddel van toepassing is. Hij behoorde tot de minderheid.

Zelfs de rechter die de zaak eerder had afgewezen, schreef dat ze het eens was dat Happy “meer is dan een juridisch ding of eigendom.” Maar eigendom bleef ze. En ze verdiende geld voor de Bronx Zoo.

Happy werd wereldberoemd vanwege wat ze kon: zichzelf herkennen. Maar het systeem dat haar gevangen hield, weigerde haar te herkennen — als individu, als sociaal wezen, als iemand die een andere toekomst verdiende. Ze stierf zoals ze geleefd had: opgesloten, alleen, in een stad die haar naam kende maar haar vrijheid nooit gunde.

Happy was never happy.

Lees meer over de zaak van the NonHuman Rights Project