Op 29 juli 2026 was ik te gast bij Villa VdB op NPO Radio 1.

De massale octopussenkwekerij die was gepland in Gran Canaria gaat niet door. En dat is goed nieuws voor deze solitaire, intelligente dieren!

Dit artikel werd op 28 juli 2026 gepubliceerd op Joop.nl.

Sinds gisteren hoor ik bij de tientallen miljoenen mensen die The Odyssey van regisseur Nolan hebben gezien.

Een fenomenale film waar kosten noch moeite zijn gespaard voor een buitengewone bioscoopervaring. Ook de ophef over een historische misser ging niet aan mij voorbij. De helm van de held is van metaal, terwijl Homerus hem beschrijft als leer, beslagen met wildzwijnentanden. Een relletje was geboren.

Maar ik zag in al het spektakel nog een andere omissie, eentje die iedereen lijkt te missen. Een fout die niet iets zegt over interpretatie van het verleden, maar alles over de blinde vlek in onze huidige tijdsgeest. In een beroemde scène verandert tovenares Circe de mannen van Odysseus in varkens. Maar ze werden niet getransformeerd in de harige, ranke varkens met een staart, zoals ze in de eeuwen voor Christus leefden. Nee, de varkens van Circe waren grote roze, gladde varkens met een stompje waar hun staart hoort te zitten. Circe verandert de soldaten niet in de klassieke zwijnen maar in een stalversie van het huidige productievarken.

Dat stompje is geen historisch gegeven, maar het gevolg van routinematig couperen.

Varkens brengen hun hele leven in kale donkere hokken door en gaan door gebrek aan afleiding aan elkaars staart bijten. Met verwondingen, ontstekingen en soms zelfs de dood tot gevolg. Vlak na de geboorte wordt daarom de staart er, onverdoofd, af gebrand. Deze ingreep is al dertig jaar verboden maar wordt nog steeds bij 99% van de biggen toegepast. Afgelopen week stond Varkens in Nood bij de rechter om handhaving van dit verbod opnieuw af te dwingen.

Voor het varken van Homerus zou dit niet nodig zijn geweest. Dit dier was donker, borstelig, beweeglijk, en uiteraard, met een lange staart. Dat zien we ook in de kunstgeschiedenis. Op schilderijen van de negentiende-eeuwse kunstenaar Briton Rivière, of in het werk van zeventiende-eeuwse schilders als Jan van Bijlert en Salomon de Bray worden de varkens van Circe steevast afgebeeld als kleine, harige, zwijnachtige varkens met een staart. Op geen enkele manier lijken deze dieren op de doorgefokte exemplaren die onze stallen op dit moment zo massaal bevolken.

Het probleem met de weergave van de varkens in The Odyssey is, in tegenstelling tot die van de helm, niet een historische vergissing. Het is juist de waarneming van het heden die deze fout veroorzaakt. Voor deze scène gebruikte Nolan geen computerbeelden. Deze varkens zijn animatronics, nagemaakte dieren. Iemand heeft bij het modelleren van varkens dus simpelweg aangenomen dat een varken, zelfs een mythologisch varken, geen staart heeft.

De meeste mensen weten niet beter. Maar ik vind dat een gerenommeerde filmmaker als Nolan wel beter had moeten weten. Met een budget van 250 miljoen heeft hij zeewaardige schepen naar antiek model laten nabouwen, filmde hij 91 dagen in zes landen en liet hij het Trojaanse paard door 250 mensen over het strand slepen. Vragen over de gebruikte wapenuitrusting beantwoordde Nolan met een nauwgezette en gedetailleerde uitleg over zwart geoxideerde Myceense dolken en zwavelpatinering. ‘Je wilt tenslotte niet dat mensen denken dat je het lichtzinnig hebt aangepakt’, zei hij in een interview met het Amerikaanse tijdschrift Time.

Waarom heeft hij dan geen aandacht gehad voor een staart?

Nolan had door een varken met staart te tonen aan miljoenen mensen kunnen laten zien hoe dit bijzondere dier er werkelijk uitziet. Hij heeft deze kans gemist. Met zijn keuze, bewust of onbewust, heeft hij een verminkt bio-trievarken genormaliseerd. En, wat nog erger is, hij heeft het dier zelfs verankerd in het verleden. In een tijd waar industrialisatie van dieren volkomen onbekend was en waar staartbijten geen probleem was omdat varkens daar nog op een natuurlijke wijze leefden.

Homerus schrijft na de betovering van Circe: Zij hadden nu de koppen van varkens, hun geknor en beharing, en ook hun uiterlijk, maar hun verstand bleef intact zoals het voorheen was. Zo zaten zij jammerend opgesloten.

Verminkte varkens hoeven geen getransformeerde mensen te zijn om te jammeren.

Terwijl ik onderzoek doe voor mijn nieuwe boek over geluk, en me afvraag of dieren in de veehouderij geluk kunnen ervaren, ontvouwt zich iets bijzonders: een natuurdocumentaire waarin koeien, kippen en varkens niet worden getoond als producten, maar als individuen. Met een eigen wil, een eigen karakter en een eigen verlangen naar een goed leven.

De film heet Geluksvogels

De film heet Geluksvogels, en hij doet iets wat ik al jaren probeer: het gesprek verschuiven. Weg van de vraag hoeveel dieren lijden, naar de vraag of, en hoe, dieren een goed leven kunnen hebben. Want zodra je geluk bij dieren zichtbaar maakt, verandert ook onherroepelijk de manier waarop je naar hun leven kijkt.

Een film in wording van Aldine Reinink, camera Sjors Swierstra, muziek Jur de Vries. Ik ben ontzettend trots dat de Vakbond voor Dieren, samen met Stichting Symbio en Stichting DOEN, dit mede mogelijk maakt.

Verwachte première: voorjaar 2027. Ik kan niet wachten om deze film met jullie te delen.

Bekijk hier de trailer:

Het debat over de toekomst van de landbouw gaat vooral over stikstof, mest, innovatie en het perspectief van de boer. Zelden over het dier. 

Terwijl onze kennis over dieren in de veehouderij de afgelopen decennia enorm is gegroeid. Koeien, varkens en kippen hebben bewustzijn. Ze onderhouden vriendschappen, herkennen oneerlijke behandeling en helpen elkaar, zelfs als dat niet in hun eigen belang is. Al die kennis lijkt onderweg naar Den Haag van de tractor gevallen te zijn.

De wet erkent dat dieren een waarde hebben die losstaat van hun nut voor de mens. De regering stelde bij de behandeling van de Wet dieren dat dit een appèl doet op de overheid om het dierenbelang te wegen. Een zorgvuldige belangenafweging, een kernwaarde van goed bestuur, is dus niet compleet zonder dat het dierenbelang expliciet wordt meegewogen.

Bij andere grote maatschappelijke vraagstukken stelden we die morele vraag wél eerst. Bij de invoering van gelijk loon voor mannen en vrouwen, ruim vijftig jaar geleden, waarschuwden politieke partijen voor de gevolgen voor onze concurrentiepositie. Bij de invoering van het minimumloon gebeurde hetzelfde. In beide gevallen besloot de politiek het economische belang niet voorop te stellen. Eerst werd de morele grens getrokken, daarna werden de economische gevolgen geaccepteerd.

Bij dieren in de veehouderij gebeurt het omgekeerde. 

Een kitten of puppy scheiden van haar moeder vinden we pas na zeven weken acceptabel. Bij een kalf mag de boer dat bepalen, en dat gebeurt meestal direct na de geboorte. De gevolgen zijn wetenschappelijk vastgesteld: een verhoogde hartslag, de aanmaak van stresshormonen, en een koe die dagenlang luid naar haar kalf blijft roepen. Reageert het kalf daarop, dan maakt dat het juist onrustiger: meer pogingen om te ontsnappen, minder en onregelmatiger drinken, een hogere lichaamstemperatuur.

Dat we kalfjes dit iedere dag aandoen is geen bewust politiek besluit. Het is een praktijk die is meegegroeid met een steeds efficiëntere sector, en inmiddels zo vanzelfsprekend is geworden dat ze nauwelijks nog ter discussie staat. Het leed van kalf en moeder is in al die tijd nooit moreel geëvalueerd.

De wet verplicht de politiek de belangen van dieren af te wegen. In de praktijk gebeurt het tegenovergestelde: eerst wordt bepaald wat economisch haalbaar is, en pas binnen dat kader worden de kruimels onder de dieren verdeeld.

Voordat we bepalen welke kant de landbouw op moet, zouden we eerst moeten bepalen wat we het dier in de stal verschuldigd zijn.

Uiteindelijk komt het neer op één vraag: wat vinden we nog moreel verantwoord om hen aan te doen?

Op 15 juni 2026 was ik te gast bij Villa VdB op NPO Radio 1.

Ze heette Happy. Ze stierf op 26 mei 2026, alleen, in een ruimte van amper een halve hectare in de Bronx, New York omringd door beton en de geur van een stad die haar nooit toebehoorde. Ze was 55 jaar oud. Ze had een naam die haar hele leven lang als een bittere grap klonk.

Rond 1971 werd een jong olifantje, een jaar oud, uit de Thaise jungle gekaapt. Weggerukt uit haar kudde, weg bij haar moeder, haar tantes, haar broertjes en zusjes. Eigenlijk te jong om alleen door het leven te gaan. Ze werd op een boot gezet naar Amerika. De jungle zou ze nooit meer zien. Ze bleef bijna 50 jaar opgesloten in de Bronx Zoo in New York.

Happy doorstond twintig jaar isolatie. Olifanten rouwen om hun doden, herinneren zich vrienden na tientallen jaren, zorgen voor gewonden ook als dat de groep in gevaar brengt. Ze zijn niet gemaakt om alleen te zijn.

Happy was de eerste olifant ter wereld die aantoonde dat ze zelfbewust was

Happy was een intens eenzaam wezen. In 2005 schilderden onderzoekers een witte X op haar voorhoofd en plaatsten haar voor een spiegel. Ze raakte met haar slurf haar eigen voorhoofd aan, niet het spiegelbeeld, maar zichzelf. Ze herkende zichzelf. Tot dan toe was dit alleen waargenomen bij mensen, mensapen en dolfijnen. Happy was de eerste olifant ter wereld die aantoonde dat ze zelfbewust was. Misschien was het juist haar eenzaamheid. Olifanten ruiken elkaar, horen elkaars roepen, voelen elkaars voetstappen door de grond. Als er een andere olifant in de buurt was, wist Happy het. Die X kon dus niet van een ander zijn.

In 2018 stapten dierrechtenactivisten naar de rechter met een habeas corpus. Dit is een rechtsmiddel dat wordt ingezet wanneer iemand onrechtmatig wordt vastgehouden. Hun argument: Happy is een zelfbewust, autonoom wezen. Haar opsluiting is onwettig.

In juni 2022 verloor Happy. Vijf rechters tegen twee. Maar het hof beantwoordde nooit de vraag óf haar opsluiting rechtmatig was, want daarvoor moest Happy eerst het recht hebben om die vraag te stellen. Dat recht had ze niet: als juridisch “ding”, als eigendom, mocht ze de deur niet eens openen. Een rechter schreef dat dit de verkeerde volgorde was: je moet eerst kijken of de opsluiting deugt, en dan pas welk rechtsmiddel van toepassing is. Hij behoorde tot de minderheid.

Zelfs de rechter die de zaak eerder had afgewezen, schreef dat ze het eens was dat Happy “meer is dan een juridisch ding of eigendom.” Maar eigendom bleef ze. En ze verdiende geld voor de Bronx Zoo.

Happy werd wereldberoemd vanwege wat ze kon: zichzelf herkennen. Maar het systeem dat haar gevangen hield, weigerde haar te herkennen — als individu, als sociaal wezen, als iemand die een andere toekomst verdiende. Ze stierf zoals ze geleefd had: opgesloten, alleen, in een stad die haar naam kende maar haar vrijheid nooit gunde.

Happy was never happy.

Lees meer over de zaak van the NonHuman Rights Project

Op 29 juni 2026 was ik te gast bij Villa VdB op NPO Radio 1.

De muskusrat wordt in Nederland zonder pardon bestreden, maar bij het bestrijden van de wasbeer, net zo goed een invasieve uitheemse soort, stuiten bestrijders op protest. Want ‘het was zo’n lief dier’. 
Ik besprak bij Villa VdB op radio 1 wat de gevolgen zijn van een charismatische bias bij dieren.

Dit interview werd op 19 juni 2026 gepubliceerd in Sterke Erven.

‘Het is ethisch onverantwoord om koe en kalf te scheiden’.

Dat zei Marjolein de Rooij, oprichter van de Vakbond voor Dieren, tegen Hermien van der Aa die een artikel schreef over Ethiek in de veehouderij voor het blad Sterke Erven. Zij sprak met Leonie Cornips, Bernice Bovenkerk en Marjolein over ethiek in de veehouderij en maakte er een gewogen en mooi artikel van.

“De melkveehouderij staat voor grote uitdagingen. Discussies over stikstof, klimaat, dierenwelzijn en toekomstperspectief domineren het debat. Maar onder al die thema’s ligt een fundamentele vraag die veel minder expliciet wordt gesteld: wat vinden we eigenlijk ethisch verantwoord in de omgang met dieren?”

Op 8 juni 2026 was ik te gast in de serie ‘Bucketlist Filosofie’ in de Rode Hoed.

De Rode Hoed organiseerde een gesprek over ecofeminisme aan de hand van het werk van filosoof Val Plumwood. Met mooie lezingen van Lisa Doeland en Katrien Schaubroeck. Moderator was voormalige Denker des Vaderlands Daan Roovers. En ik vertelde hoe het gedachtengoed van Plumwood aansluit bij mijn visie op dierenwelzijn en dierenrechten.

Plumwood gebruikt het begrip terra nullius — leeg land. Oorspronkelijk een koloniale term: land zonder Europese bewoners werd simpelweg ‘leeg’ verklaard, niemandsland. En dus vrij om te nemen. Plumwood laat zien dat we hetzelfde denken toepassen op de natuur. Alles wat niet menselijk is, heeft geen waarde. Het staat er voor óns. Om te gebruiken, om van te profiteren.

Dat is zo vanzelfsprekend geworden dat we het niet eens meer zien.

En dieren? Die zijn het duidelijkste voorbeeld. In onze maatschappij is een koe geen subject met een eigen leven. Een kip is geen levend wezen met gevoel. Ze zijn grondstof. Terra nullius.

Plumwood — zelf bijna opgegeten door een krokodil — doorprikte die illusie. Wij staan niet buiten de natuur. Wij maken er deel van uit. En als we dieren behandelen als leeg land, zeggen we eigenlijk: hun leven telt niet.

Gisteren zat ik op het podium met mensen die dat ook voelen. En in de zaal nog veel meer. Dat geeft energie.

Want het kán anders. En het moet.

Dit artikel werd op 19 mei 2026 gepubliceerd in De Telegraaf

Naar aanleiding van twee dodelijke incidenten met kuddes koeien in Oostenrijk sprak deTelegraaf met Marjolein de Rooij, voorzitter van de Vakbond voor Dieren, en met Leonie Cornips, taalkundige bij de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen.

Zijn koeien dan echt zo gevaarlijk?

“Welnee, Koeien zijn lieve, aardige, vriendelijke dieren. Alleen mensen schatten hun gedrag vaak verkeerd in.”

Het overgrote deel van de mensen is tegenwoordig echter compleet losgezongen van de natuur. Terwijl de koe evolutie-technisch nog altijd een prooidier is, behandelen wij haar door het zien van schattige socialemediacontent en zuivelreclames als een soort hond.

“We denken dat ze handtam zijn”, evalueert De Rooij. “In Nederland lopen mensen in de duinen of in natuurgebieden met kinderwagens en honden dwars door wilde kuddes heen. Alsof het allemaal de gewoonste zaak van de wereld is.”

Maar zoals alle prooidieren kunnen koeien zich bedreigd voelen, zeker als er kalfjes zijn. En veel mensen weten niet hoe ze naar koeien moeten luisteren, of hun lichaamstaal moeten lezen. “Van een ’aanval uit het niets’ is vrijwel nooit sprake”, benadrukt vakbondsvoorzitter De Rooij, die het cruciaal vindt dat er veel beter wordt ’geluisterd’ naar werkende dieren, zodat zij een beter leven hebben.

Lees het hele artikel hier (paywall)

De onderzoeksvraag was helder: kunnen kalkoenen gehouden worden zonder ingreep aan hun snavel?
De conclusie van WUR: eigenlijk niet.

Maar wie het rapport leest, ziet iets anders. De onderzoeksvraag verschuift ongemerkt. Niet langer staat centraal wat kalkoenen nodig hebben, maar wat het huidige productiesysteem aankan. Dat verschil is fundamenteel.

De vraag was niet: kan het binnen de goedkoopste en meest intensieve vorm van kalkoenhouderij? De vraag was: kunnen kalkoenen hun snavels houden?

En op basis van de eigen data lijkt het antwoord eerder: ja.

Het rapport beschrijft dat op een biologisch bedrijf kalkoenen al jarenlang met hele snavels worden gehouden, mét uitloop, ruimte en veel meer mogelijkheden om natuurlijk gedrag uit te oefenen. De uitval door pikkerij was daar gering. Ook andere onderzoeken laten zien dat structuurelementen, verrijking, schuilmogelijkheden en aangepast management de problemen kunnen verminderen. Dat is geen klein detail. Dat is de kern.

Toch eindigt het rapport op een andere toon. Er wordt benadrukt dat het veel extra arbeid kost. Dat de kosten oplopen. Dat boeren voortdurend alert moeten zijn. Dat het een mentale belasting vormt. Dat zijn reële punten.

Maar sinds wanneer is mentale belasting voor de houder een dierenwelzijnsconclusie?

Wat ontbreekt is minstens zo opvallend. Er is nauwelijks aandacht voor de dieren zelf. Voor hun pijn. Voor hun chronische stress. Voor de aantasting van hun lichamelijke integriteit.

Het rapport stelt zelf dat ingrepen vanuit dierenwelzijns- en ethische overwegingen ongewenst zijn. Maar zodra blijkt dat afschaffen vraagt om meer ruimte, andere stallen en een ander systeem, verschuift de discussie ineens naar arbeid en kostprijs. Daarmee gebeurt iets groters. WUR presenteert zich als onafhankelijke kennisinstelling, maar schuift hier ongemerkt op van onderzoek naar normstelling. Niet: wat hebben dieren nodig? Maar: wat is praktisch uitvoerbaar binnen het huidige verdienmodel? Terwijl dat de vraag helemaal niet was.

En precies daar faalt ook de overheid. Want jarenlang worden onderzoeksopdrachten geformuleerd binnen de grenzen van bestaande productiesystemen. Niet de behoeften van het dier zijn uitgangspunt, maar de vraag hoeveel aanpassing het systeem bereid is te dragen.

Dierenwelzijnsonderzoek wordt zo geen instrument voor verandering, maar een manier om bestaande structuren te behouden.

Misschien is de ongemakkelijke conclusie niet dat kalkoenen niet met hele snavels gehouden kunnen worden. Misschien is de conclusie dat het huidige systeem niet geschikt is voor kalkoenen.