De Kippengeluksmeter in Trouw

Dit interview werd op 29 november 2024 gepubliceerd in Trouw.

Een kip laat met subtiele tokjes weten dat ze gelukkig is

Een gelukkige kip maakt een heel scala aan tevreden geluidjes. En dat is meer dan alleen een leuk weetje, zegt de Vakbond voor Dieren. Het biedt mogelijkheden om het welzijn van pluimvee met een slimme microfoon te meten.

In het kippenverblijf van Marjolein de Rooij gebeurde onlangs iets bijzonders. Op een normale dag zijn haar zes van de slacht geredde legkippen de hele ochtend druk aan het scharrelen. Maar ditmaal was het stil. “Een kip bleek zich ziek te hebben teruggetrokken: ze was stervende”, vertelt De Rooij, voorzitter en oprichter van de Vakbond voor Dieren.

Triest natuurlijk, maar terwijl ze het dier met rust liet, registreerde haar camera ook iets moois. Een van de kippen bleef de hele dag bij haar zieke soortgenoot. “Terwijl een gezonde kip druk gaat scharrelen, zat ze echt te waken. Als olifanten dat doen, vinden we het heel bijzonder. Maar bij kippen gebeurt dat ook gewoon.”

Het voorval vertelt in een notendop waarom de Vakbond voor Dieren het initiatief nam voor een onderzoek naar de taal en het gedrag van kippen. “Kippen zijn heel vocaal: ze produceren zeker 24 verschillende geluiden”, zegt De Rooij. De geluksgeluiden zijn ‘lager, zachter en harmonischer’ dan geluiden van stress en pijn, zo leerde onderzoek uit de jaren tachtig al.

Geluksgeluiden vertalen

Als we de emoties van de kip daadwerkelijk kunnen begrijpen of zelfs meten, is dat wat De Rooij betreft heel waardevol. “We zouden graag een kippengeluksmeter ontwikkelen voor de pluimveehouderij. Een microfoon met software die de geluiden van een kip kan vertalen.” Beleid voor dierenwelzijn is vooral gericht op het voorkomen van stress en pijn, benadrukt zij. “Terwijl het goed zou zijn als ook een positieve indicator als geluk in beeld wordt gebracht.”

De Vakbond deed onderzoek met microfoons bij drie ‘kipcaravans’: mobiele kippenstallen met 250 dieren die – de recente ophokplicht wegens vogelgriep daargelaten – buiten in de wei scharrelen. “Daar zijn geluksgeluiden goed te registreren, zowel met het menselijk oor als de microfoon.”

Dat was anders in een pluimveestal met duizenden kippen. “Er was zo veel lawaai dat die subtiele geluidjes wegvallen. We zagen wel gedrag dat op geluk wijst, zoals schudden met de staart en op één poot staan.”

De slimme microfoon moet eerst verder worden ontwikkeld om nadere conclusies te trekken. Want vallen de geluiden bij de opname weg in de ruis? Of laten kippen ze zelf achterwege omdat ze elkaar toch niet verstaan? “Juist geluksgeluiden spelen een grote rol in het sociale verkeer. Daarnaast zien we bij kippen ook directe communicatie, waarbij ze harder en duidelijker geluid maken. Pas als dat niet werkt, gaan ze over op fysiek gedrag als pikken in elkaars veren.”

Misschien, oppert De Rooij, kan lawaai deels verklaren waarom kippen in stallen nogal eens tot pikkerij overgaan. “Dat zouden we graag verder onderzoeken.”